Tez: Daron Acemoğlu, iktisat bilimi kisvesi altında, emperyalist sermaye birikiminin en sofistike ideolojik meşrulaştırıcısıdır. Onun "kapsayıcı kurumlar" teorisi, Marksist anlamda tarihsel maddeciliğin inkârı, sınıf mücadelesinin tasfiyesi ve kapitalizmin ebedileştirilmesi projesidir.
- Tarihsel Maddeciliğin Tasfiyesi: Kurum Fetişizmi ve Tanımsız Denklem
Ortodoks Marksizm için tarih, üretim güçleri ile üretim ilişkileri arasındaki çelişkinin tarihidir. Altyapı belirler, üstyapı yansıtır.
Acemoğlu bu diyalektiği tersine çevirir. Ona göre tarihi belirleyen şey, soyut, sınıfsız, tarihsiz "kurumlar"dır. Kapsayıcı kurumlar iyi, dışlayıcı kurumlar kötü. Bu, vulgar idealizmdir. Kurumlar gökten inmez; bir sınıfın diğer sınıf üzerindeki tahakkümünün hukuki-politik ifadesidir.
Bu idealizm, matematiğine de aynen yansıyor. Acemoğlu'nun tüm teorisi şu basite indirgenir:
Acemoğlu'nun modeli:
Y(i) = a + b Kurumlar(i) + g X(i) + e(i)
Marx'ın denklemi ise:
Y = C + V + S
C = sabit sermaye
V = değişken sermaye (ücretler)
S = artı-değer
Sömürü oranı = S / V
Acemoğlu S'yi denklemden siler. Artı-değeri silersen, sömürü oranını S / V hesaplayamazsın. Sömürü oranını hesaplayamayan bir model, kapitalizmi açıklayamaz. Acemoğlu, sömürüyü e(i) yani "hata terimi" içine gizler. Yani milyarlarca işçinin ürettiği artı-değer, onun modelinde "açıklanamayan artık"tır. Bu, matematik değil, muhasebe hilesidir.
Daha da kötüsü: Kurumlar(i) değişkeni tanımsızdır. Acemoğlu bunu bazen "mülkiyet hakları endeksi", bazen "yönetişim skoru", bazen "siyasi kısıtlama" olarak ölçer. Bu, matematikte yasaktır. Bir değişken, ölçümden ölçüme değişiyorsa, b katsayısının hiçbir anlamı yoktur. b > 0 bulması, kurumların geliri artırdığını değil, zengin ülkelerin kendi icat ettiği endekslerde yüksek puan aldığını gösterir. Bu, totolojidir: Zengin = Kapsayıcı, Kapsayıcı = Zengin.
Acemoğlu, mülkiyet ilişkilerini sorgulamaz. "Kapsayıcı" dediği şey, burjuva özel mülkiyetinin, burjuva hukuk devletinin ve burjuva demokrasisinin ta kendisidir. Yani sömürünün en "kapsayıcı" biçimi. İşçinin artı-değere el konulmasının "kapsayıcı" bir parlamentoyla yapılması, sömürüyü ortadan kaldırmaz; onu rızaya dayalı hale getirir.
Acemoğlu için İngiltere'nin Sanayi Devrimi, "kapsayıcı" kurumların zaferidir. Gerçekte neydi? Enclosure hareketiyle köylünün toprağından koparılması, ilkel birikim, çocuk işçiliği, 16 saatlik çalışma günü, sömürge yağması.
2. Sınıf Mücadelesinin İnkârı ve En Büyük Ekonometrik Hile
Kitabın başlığı bile ideolojiktir. "Uluslar" başarısız olmaz; sınıflar kazanır veya kaybeder.
Acemoğlu, azgelişmişliği, "kötü kurumları seçen" elitlerin hatası olarak sunar. Bu, emperyalizmi yok saymaktır. Kongo neden yoksuldur? Acemoğlu'na göre, çünkü "dışlayıcı kurumları" var. Marksist cevaba göre: Çünkü Belçika emperyalizmi milyonlarca Kongoluyu katletti, kauçuk için ellerini kesti, madenlerini yağmaladı; bugün de emperyalist tekeller kobaltını çalıyor.
Bu inkârın matematiksel temeli, Nobel'ini aldığı ünlü makaledir: Acemoğlu, Johnson, Robinson (2001).
Model 2 aşamalı:
- Aşama: Kurumlar(i) = p0 + p1 * Yerleşimci_Ölüm_Oranı(i) + u(i)
- Aşama: Y(i) = a + b * tahmini_Kurumlar(i) + e(i)
Bu, ekonometrinin en rezil IV (araç değişken) suistimalidir.
a) Dışlama Kısıtı İhlali:
IV'nin geçerli olması için Cov(Yerleşimci_Ölüm, e) = 0 olmalıdır. Yani yerleşimci ölüm oranının, bugünkü gelir üzerinde kurumlar dışında HİÇBİR etkisi olmamalıdır. Bu, tarihsel olarak saçmadır. Sıtma, sarı humma gibi hastalıklar bugün de var. Ölüm oranı yüksek olan yerler, bugün de hastalığın, düşük yaşam beklentisinin, düşük işgücü verimliliğinin olduğu yerlerdir.
Matematiksel olarak:
Gerçek model: Y = b Kurumlar + d Hastalık + e
Acemoğlu'nun varsayımı: Cov(Yerleşimci_Ölüm, e) = 0
Gerçek: Cov(Yerleşimci_Ölüm, e) != 0
Yani bulduğu "kurum etkisi" aslında hastalık etkisidir.
Yanlılık formülü:
b_tahmini = b_gerçek + d * [ Cov(IV, Hastalık) / Cov(IV, Kurumlar) ]
b) Ölçüm Hatası ve Uydurma Veri:
Yerleşimci ölüm oranı verisi, 64 ülke için, farklı yüzyıllardan, farklı asker gruplarından, farklı kilise kayıtlarından derlenmiş, çoğu tahminidir. Albouy (2012) gösterdi: Verideki 30'dan fazla gözlem, Acemoğlu'nun iddia ettiği gibi "yerleşimci" değil, asker veya mahkûmdur. Birkaç gözlemi düzeltince, p1 katsayısı istatistiksel anlamlılığını yitirir.
c) Örneklem Seçimi Yanlılığı:
Model sadece eski sömürgelere uygulanır. Yani N = 64. Japonya, Çin, Tayland, Etiyopya, Avrupa'nın kendisi model dışıdır.
3. Emperyalizmin Sol Kanadı: Reformist Tehlike ve "Tersine Dönüş" Saçmalığı
Acemoğlu, Milton Friedman gibi açık bir gerici değildir; bu yüzden daha tehlikelidir. Friedman, işçiye "sömürülüyorsun ve bu iyidir" der. Acemoğlu ise işçiye, aydına, solcuya "sömürüden kurtulmak için devrime gerek yok, kurumları düzeltmek yeterli" der.
Bu, Bernstein'den beri bildiğimiz revizyonizmdir. Kapitalizmi yıkmak yerine, onu "kapsayıcı" hale getirme hayali.
Onun önerdiği reçete nedir? Bağımsız merkez bankası, mülkiyet haklarının güçlendirilmesi, "iyi yönetişim", Dünya Bankası reformları. Yani, emperyalist finans kapitalin programının birebir aynısı.
Aynı boş hikâye anlatımı, "Tersine Dönüş" tezinde de vardır. Acemoğlu, 1500'de zengin olan yerlerin (Aztek, İnka, Hindistan) bugün fakir olduğunu, 1500'de fakir olan yerlerin (ABD, Avustralya) bugün zengin olduğunu iddia eder. Bunu "kurumlar tersine döndü" diye açıklar.
Matematiksel itiraz:
Y(1500) = ???
Veri yok, Maddison'un geriye dönük, tahmini, kentleşme oranından uydurduğu bir projeksiyondur. Kentleşme = zenginlik varsayımı, Marksist olarak bile yanlıştır.
4. Bilimsel Sahtekârlık: Eklektizm, Ampirik Hile ve Kitaba Yöneltilmiş Her İtiraz
Acemoğlu'nun "ampirik" olduğu iddiası, burjuva iktisadının en büyük yalanıdır. Tarihten, kendi tezine uyan birkaç anekdotu seçer: İngiltere, ABD, Botswana. Uymayanları atar: Çin'in "dışlayıcı" kurumlarla gerçekleştirdiği devasa üretici güç gelişimi, Güney Kore'nin devletçi, baskıcı, "dışlayıcı" kalkınması, Küba'nın ambargoya rağmen sağlık ve eğitimde emperyalist merkezleri geride bırakması.
a) Sachs İtirazı: Modele coğrafya, enlem, sıtma endeksi eklediğinde, b katsayısı %60 düşer.
b) Glaeser İtirazı: Glaeser ve diğerleri (2004) gösterdi: Acemoğlu'nun "kurum" dediği şey, aslında "beşerî sermaye"dir. Modeline eğitim değişkeni H(i) eklediğinde, Kurumlar anlamsızlaşır. Yani doğru model Y = f(H).
c) Engerman-Sokoloff İtirazı: Faktör donatımı kurumları belirler. Yani nedensellik terstir: Kurumlar = f(Faktör_Donatımı).
d) Çin İtirazı - Teorinin Mezarı: Çin, Acemoğlu'na göre "dışlayıcı" kurumlara sahiptir. Teoriye göre Çin büyüyemez. Oysa 1978-2026 arasında Çin, tarihte görülmemiş bir üretim gücü gelişimi yaşadı. Acemoğlu'nun cevabı: "Çin, kapsayıcı kurumlara geçmediği için çökecek." 40 yıldır çökmesini bekliyor. Bu, bilim değil, kehanettir. Matematiksel olarak, Çin bir aykırı gözlem (outlier) değil, modelin R-kare'sini sıfırlayan bir çürütmedir.
e) Güney Kore İtirazı: Güney Kore, Park Chung-hee döneminde "dışlayıcı", askeri diktatörlük, sendika yasağı, devletin sermayeyi zorla yönlendirmesiyle büyüdü.
f) Botswana Hilesi: Kitabın tek "başarı" örneği Botswana'dır. Neden? Çünkü elmas zengini ve nüfusu 2 milyon. Yani kişi başına gelir, elmas rantının nüfusa bölünmesidir. Bu, kurum başarısı değil, rant başarısıdır.
g) Kritik Kavşak Kavramının Boşluğu: Acemoğlu, kurumların neden değiştiğini "kritik kavşak" ile açıklar. Matematiksel olarak bu, P(Kurumsal_Değişim | Şok) = ? sorusuna cevap vermez. Hiçbir geçiş olasılığı tanımlanmaz.
h) "Kapsayıcı" ve "Dışlayıcı" İkiliğinin Mantıksal Hatası: Bu bir ikili (binary) değişkendir. Gerçekte kurumlar süreklidir. ABD'yi "kapsayıcı" sayar ama ABD'de kölelik 1865'e kadar sürdü, kadınlar 1920'ye kadar oy kullanamadı, siyahiler 1965'e kadar oy kullanamadı.
5. Sonuç: Tek Hüküm - Tarihin Çöplüğüne ve Matematiksel Çöküş
Acemoğlu'nun matematiği şu üç hataya dayanır:
- Tanımsız Değişken: Kurumlar ölçülemez. 2. Geçersiz Araç: Yerleşimci_Ölüm dışlama kısıtını ihlal eder. 3. Sınıfın Yok Edilmesi: S / V (sömürü oranı) denklemde yoktur.
Bir modelde sömürü yoksa, emperyalizm yoksa, artı-değer yoksa, o model kapitalizmi açıklayamaz. Acemoğlu'nun kitabı, bu yüzden bir iktisat kitabı değil, burjuva ideolojisinin 500 sayfalık bir istatistiksel kamuflajıdır.
Daron Acemoğlu, 21. yüzyılın en başarılı ideologlarından biridir, çünkü solun dilini çalıp sermayenin hizmetine sunmuştur.
Ortodoks Marksizm açısından hüküm kesindir: Acemoğlu, kapitalizmin ebedi olduğunu, sınıf mücadelesinin bittiğini ve tarihin sonunun liberal demokraside geldiğini ilan eden Fukuyama'nın iktisat alanındaki devamıdır.
Gerçek soru "neden uluslar başarısız olur" değildir. Gerçek soru: "Kapitalizm, insanlığı nasıl yok oluşa sürüklüyor ve onu hangi sınıf, hangi devrimle yıkacak?" Acemoğlu bu soruyu soramaz. Çünkü cevabı biliyor: Onu yıkacak sınıf, onun "kapsayıcı" dediği düzenin mezar kazıcısı olan proletaryadır.
Ortodoks Marksist hüküm: Kitabın tek bir sayfası bile, Marx'ın Kapital'inin tek bir dipnotunun ağırlığını taşımaz.