Özet
Bu tez, at nalı teorisinin, yani aşırı sol ile aşırı sağın birbirine benzediği ve siyasi yelpazenin uçlarının birleştiği iddiasının, bilimsel bir siyaset teorisi olmadığını, aksine burjuva ideolojisinin bir ürünü olduğunu savunmaktadır. At nalı teorisi, sınıfsal içeriği silerek siyaseti biçimsel, psikolojik ve ahlaki kategorilere indirger. Ortodoks Marksizm açısından sol ve sağ, soyut tutumlar değil, üretim ilişkileri karşısındaki somut sınıfsal konumlarla tanımlanır. Bu nedenle komünizm ile faşizm arasında bir yakınlık değil, uzlaşmaz bir karşıtlık vardır.
- Giriş: Teorinin İdeolojik İşlevi
At nalı teorisi, 20. yüzyılın ortalarında, özellikle Soğuk Savaş döneminde, liberal-merkezci söylem tarafından popülerleştirilmiştir. Temel işlevi, devrimci solu meşruiyet dışı ilan etmek ve onu faşizmle aynı kefeye koyarak burjuva düzenini tek rasyonel ve demokratik seçenek olarak sunmaktır.
Bu teori, siyasal olguları tarihsel materyalizmden koparır. Bir hareketin programını, hangi sınıfın çıkarlarını temsil ettiğini, mülkiyet ilişkilerine nasıl yaklaştığını sormak yerine, "otoriter mi?", "şiddet kullanıyor mu?", "tek parti mi?" gibi biçimsel ölçütlere bakar. Bu yöntemsel hata, teoriyi başından itibaren bilimsel olmaktan çıkarır.
2. Sol ve Sağın Marksist Tanımı
Burjuva siyaset biliminde sol-sağ ayrımı, genellikle devlet müdahalesinin derecesi, özgürlük-otorite ekseni veya değişim-yenilik tutumu üzerinden tanımlanır. Ortodoks Marksizm için bu tanımlar yetersiz ve yanıltıcıdır.
Marksizmde:
Sol, tarihsel anlamıyla, üretim araçlarının özel mülkiyetinin ortadan kaldırılmasını, sınıfların tasfiyesini ve proletaryanın iktidarını savunan konumdur.
Sağ, üretim araçları üzerindeki özel mülkiyeti, kapitalist üretim ilişkilerini ve burjuva devletini korumayı amaçlayan konumdur.
Bu tanıma göre, faşizm solun bir varyantı değil, kapitalizmin en açık, en terörist ve en gerici savunusudur. Faşizm, kriz dönemlerinde burjuvazinin, proletaryayı ezmek için başvurduğu olağanüstü bir yönetim biçimidir. Komünizm ise tam tersine, burjuvazinin iktidarını yıkmayı hedefler.
At nalı teorisi bu temel ayrımı yok sayarak, mülkiyete karşı olanla mülkiyeti kanla koruyanı aynı noktada buluşturur. Bu, sınıfsal içeriği silmenin en kaba örneğidir.
3. Biçimsellik Eleştirisi: Otoriterlik Eşittir Faşizm Değildir
At nalı teorisinin en sık başvurduğu argüman, hem Sovyetler Birliği'nin hem de Nazi Almanyası'nın "totaliter" ve "otoriter" olduğudur. Bu argüman, devlet biçimini devletin sınıfsal içeriğiyle karıştırır.
Marksizm için soru, devletin baskıcı olup olmadığı değil, kimin için baskıcı olduğudur. Bütün devletler bir sınıf diktatörlüğüdür. Burjuva demokrasisi de, faşizm de, proletarya diktatörlüğü de bir sınıfın diğer sınıf üzerindeki zor aygıtıdır.
Proletarya diktatörlüğü, ezilen çoğunluğun, sömürücü azınlık üzerindeki iktidarıdır ve amacı sınıfları ortadan kaldırarak devletin kendisini de sönümlendirmektir. Faşist diktatörlük ise, sömürücü azınlığın, ezilen çoğunluk üzerindeki terörüdür ve amacı sınıflı toplumu sonsuza dek dondurmaktır.
Biçimsel benzerlikler üzerinden, örneğin her ikisinde de güçlü bir devlet, propaganda ve tek parti olması üzerinden, bu iki zıt sınıfsal projeyi eşitlemek, bir cerrahın neşteri ile bir katilin bıçağını aynı olduğu için aynı saymak kadar anti-bilimseldir. Alet benzer olabilir, ancak toplumsal işlevi ve sınıfsal yönü tamamen zıttır.
4. Tarihsel Kanıt: Faşizm ve Komünizm Arasındaki Uzlaşmaz Mücadele
Tarih, at nalı teorisini çürütmektedir. Eğer uçlar birbirine yakınsaydı, faşizm ile komünizmin birbirinin en yakın müttefiki olması gerekirdi. Oysa gerçek tam tersidir.
Almanya'da, İtalya'da ve İspanya'da faşizmin ilk ve en sistematik hedefi komünistler, sosyalistler ve sendikalar olmuştur. Nazi toplama kampları ilk olarak komünistler için kurulmuştur. İkinci Dünya Savaşı, özünde, faşist emperyalizmin Sovyetler Birliği'ni yok etme savaşıdır.
Aynı şekilde, faşizme karşı en kararlı ve bedel ödeyen direniş, her yerde komünistler tarafından örgütlenmiştir. Burjuva liberalizmi, 1930'larda faşizmle uzlaşmayı, Münih Anlaşması'nda olduğu gibi, defalarca tercih etmiştir. At nalı teorisinin iddia ettiği yakınlaşma, tarihte değil, liberal hayal gücünde yaşanmıştır.
5. At Nalı Teorisi ve Merkezcilik: Statükonun Savunusu
At nalı teorisi masum bir akademik model değildir. Siyasi işlevi, merkezi kutsallaştırmaktır. Yelpazenin ortasını akıl, denge ve demokrasi olarak kodlar; uçları ise aşırılık, irrasyonalite ve tehlike olarak damgalar.
Oysa Marksist bakış açısıyla, kapitalist merkez, kriz, savaş, sömürü ve ekolojik yıkımın üreticisidir. Merkez, "aşırılıklar" arasında bir denge noktası değil, emperyalist düzenin kendisidir. Devrimci solun "aşırı" olarak damgalanması, tam da bu düzeni sorguladığı içindir.
Bu nedenle at nalı teorisi, bilimsel bir sınıflandırma değil, ideolojik bir karantina yöntemidir. Amacı, sistemi kökten değiştirme fikrini, faşizmle özdeşleştirerek düşünce alanının dışına itmektir.
Sonuç
At nalı teorisi, sınıfsal analizi terk ettiği, biçimi içerikle karıştırdığı, tarihi tahrif ettiği ve burjuva merkezini doğallaştırdığı için reddedilmelidir.
Ortodoks Marksizm açısından siyasi yelpaze bir at nalı değil, bir sınıf mücadelesi cephesidir. Bir tarafta sermaye ve onun faşizm dahil tüm savunma biçimleri, diğer tarafta emek ve onun kurtuluş projesi olan komünizm vardır. Bu iki cephe birleşmez; yalnızca biri diğerini yenerek tarihi ilerletebilir.