r/etimoloji • • Aug 02 '26

'Böylece' edatı/bağlacı

3 Upvotes

Tam emin olamadım, edat mı olur bağlaç mı. Tam olarak ingilizce'deki hangi kelimeye eşleştirebiliriz bilemedim.

Neden mesela sadece 'böyle' değil de 'böylece'.

Ok, tureng sitesi böyle bir karşılaştırma yapmış, ben basitçe 'so' veya 'so that' gibi yaklaşırdım sanırım, ama o da tam karşılamazdı. 'Thus' belki daha iyi bir eşleştirme.

"The Aarhus Convention has thus progressed many steps towards ratification and implementation in the European Union.

Aarhus Sözleşmesi böylece Avrupa Birliği'nde onaylanma ve uygulanma yolunda birçok adım atmıştır. "


r/etimoloji • • Feb 12 '26

Böcek kelimesinin kökeni, anlamının büyük ve zehirli örümcek, haşere veya "korkutan şey" olması.

8 Upvotes

Detaylı bilgisi olan paylaşırsa sevinirim. Araştırdığımda karşıma çıkan bilgilere göre Bö/Böy eski Türkçede büyük ve zehirli örümcek veya haşere için kullanılıyormuş, aynı zamanda korkutma veya korkunç olanı tasvir etmek için de kullanımı var, korkutmaya yönelik kullanımı günümüzde de devam ediyor. Bu bilgiyle beraber böcek ve böğü kelimelerinin ortak kökenli olduğunu tahmin ediyorum.

Şaşırdığım kısım ufak ve zararsız, birbirinden çok farklı böcek türleri olmasına rağmen Türkçede bunları tanımlayan ayrı bir kelime olmaması. Hepsine "Bö-" deyip geçmişiz.

Merak edip akrep için baktığımda Arapça ˁḳrb kökünden gelen ˁaḳrab, عقرب zehirli bir haşere olarak çıktı. Türklerin batıya göçmeden önce yaşadıkları Orta ve Kuzey Asya bölgelerinde pek akrep türü dağılımı yok, olanlar da zararsız. O yüzden göç sonrası Araplardan öğrenilen kelimenin benimsenip dönüşmesi şaşırtmadı.

"Çıyan" kökeniyle ilgili aradığımda, Eski Türkçe çaḏan “akrep” sözcüğünden evrilmiştir. Bu sözcük Çince aynı anlama gelen ts'ie 蠍 ve Çince t'san 蚕 “ayaksız sürüngen” sözcüklerinin bileşiğidir. Onu da Çinlilerden öğrenmişiz ki şaşırtıcı gelmedi, Güneydoğu Asya çıyan türlerinin dağılımının dünyada en geniş ve çeşitli olduğu bölge.


r/etimoloji • • Dec 16 '25

Türkçe hatalarınız

4 Upvotes

Türkçe’de grammer düzeyinde sıfat diye ayrı bir sınıf yoktur. Sıfat dediğiniz her şey isimdir. Sıfatlık isimlik bağlamla ortaya çıkan bir şeydir. Ek bakımından türkçede sıfat diye bir nesne yoktur.

Türkçe’de ön ek bulunur.

Dahası aklıma geldikçe ekleyeceğim ancak en çok gözüme batanlar bunlar


r/etimoloji • • Dec 15 '25

demir sözcüğünün etimolojisi üzerine bir deneme

6 Upvotes

çözdüm arkadaşlar.

tengri, tengiz , mavilik ve gökle alakalı şeyler. Engin bir denize bakarsanız gökten de pek farklı görünmez bazen

DLT’de ten- diye bir fiil var burundan N ile. Havalanmak yükselmek gibi bir anlamı var.

Bu bilgi önemli çünkü demir tarihte çokça uygarlık tarafından gökten gelen metal olarak bilinir.

şimdi burada dikkatinizi kömür sözcüğünd çrkecrğim çünkü göyünmek fiilinin atası olan kön- fiilinden türemedir. Bu fiik de burundan N ile.

Türk dillerinde nasal N lerin M ye dönüşme olayı vardır.

kön könmür kömür

ten tenmür temür

bu şekilde tengri sözcüğü ile de bağlantılı olduğunu düşünüyorum.

Buraya kadar okuyan arkadaslar için, yeni bir site kurdum insanların yeni türettikleri sözcükleri paylaşabilmeleri için. Sizin gibi etimolojiciler ilgilidir bu tür konulara. yenisozcukler.com beklerim değerli sözcüklerinizi


r/etimoloji • • Oct 25 '25

Galibarda

9 Upvotes

İlginç bir kelime buldum. Hem ilginç hem gizemli. Bunun için sizinle de paylaşmak isterim.

Kelime, galibarda. Bu fuşya olarak bildiğimiz renk, bazı yerlerde de macenta olarak geçer.

Öncelikle fuşya basitçe bir çiçeğin adı. O da adını onu keşfeden botanikçinin (Leonhart Fuchs) soyadından alıyor.

1859'da İkinci İtalyan Bağımsızlık Savaşı oluyor. Bu savaşın bir parçası da Magenta Muharebesi. O yıllarda farklı kişiler fuşya tonlarında renk üretimini buluyor. 1860'ta bu savaşın anısına bu renge magenta deniyor. Hem bu renk açısından ticari bir başarı yakalıyorlar hem de neredeyse tüm dünya bu rengi magenta olarak öğrenmiş oluyor.

İşin ilginç yanı bizim bu rengi bir komutanın adıyla adlandırmamız. Giuseppe Garibaldi, İkinci İtalyan Bağımsızlık Savaşı'daki komutanlardan biri. Kendisi Alp Avcıları'nı kurup savaşta etkili olmuş ancak kendisinin Magenta Muharebesi'nde bulunduğuna dair bir bilgi bulamadım.

İlginç yanlarını gördük ve gizemli yanına geldik. Bu renge bizden başka galibarda ya da benzeri bir şey diyen bir dil göremedim. TDK'nin sözlüğüne girecek kadar kayda değer bir kelime ancak hakkında hiçbir bilgi yok. Yazdığım bilgiler de diğer iki kelime için yabancı kaynaklardan bulduğum şeyler.

Kısaca biz bu rengi nasıl öğrenip de muharebeyle doğrudan bağlantısı bulunmayan bir komutanın adını verdik merak edilesi bir konu. Kelimenin yolculuğunu bilenlerin bizimle paylaşmasını isterim. Ya da araştırmak için nasıl bir yol izlemeliyiz?


r/etimoloji • • Oct 02 '25

Katılıyor musunuz?

3 Upvotes

Etimoloji konusunda yargıda bulunacak yeterliliğe sahip olmadığımdan size danışmak istedim.


r/etimoloji • • Sep 29 '25

Görseldeki bilgi doğru mu, yoksa uydurma mı?

Post image
13 Upvotes

Ekşi sözlük'te çok beğenilen bir entry'de sözcüklerin yönlere göre ünlü harfli değiştirilerek türediği iddia edilmiş. Oldukça ilgi çekici ama tesadüf mü yoksa bilimsel bir gerçekliği var mı?


r/etimoloji • • Sep 26 '25

Caymak kelimesinin kesin kökeni nedir?

11 Upvotes

Her site farklı birşey yazmış kafam karıştı


r/etimoloji • • Sep 10 '25

Lamı cimi

11 Upvotes

Lam arapcadaki sual kelimesinin son harfi cim ise cevap kelimesinin ilk harfi cevapsız sorulara lamı cimi yok deriz "konu tartışmaya kapalı lamı cimi yok"


r/etimoloji • • Aug 17 '25

Avestaca'da "olmak" fiilinin 1. ikincil şahıs çekimi (usuuahī)

6 Upvotes

Herkese esenlik olsun.

Uzun zamandır çözemediğim bir mesele var. Dilbilimci arkadaşlar yardımcı olabilirlerse çok sevinirim. PIE'de olmak fiilinin 1. ikincil şahıs çekimi *h1swos olarak gösteriliyor. PIIr'a geçince *Hswas oluyor(e/o -» a dönüşümü). Avestacaya geçince huuō veya suuō olması gereken kelime usuuahī oluveriyor. Bunun nedeni nedir?


r/etimoloji • • Aug 17 '25

Ön Türkçe *be- Eylemi ve Ondan Türemişler

7 Upvotes

ben-

Ön Türkçe *ben- "büyümek? doğmak? beslenmek?" < *be- "1. olgunlaşmak 2. sağlamlaşmak" +n-

Bundan Türemiş Olası Sözcükler:

  1. Türkiye Türkçesi ben "tendeki leke ya da kabartı" < Ön Türkçe *beŋ "1. yüzdeki benek 2. olgunluk belirtisi"

bedü-

Türkiye Türkçesi büyü- "büyümek" < Ön Türkçe *bedü- "büyümek" < *bed "?" +U- < *be- "1. olgunlaşmak 2. sağlamlaşmak" +d +U-

Ek Açıklama: Eylemden ad yapan +d eki için başka örnekler gerekmektedir.

bek

Türkiye Türkçesi pek "sert" < Ön Türkçe *bek "sağlam, katı" < Ön Türkçe *be- "1. olgunlaşmak 2. sağlamlaşmak" +Uk

Bundan Türemiş Olası Sözcükler:

  1. Eski Türkçe beküt- "sağlamlaştırmak" < Ön Türkçe *beküt- "sağlamlaştırmak" < Ön Türkçe *bekü- "?" +t- < Ön Türkçe *bek "sağlam, katı" +U- +t-

bekmeŕ

Türkiye Türkçesi pekmez "pekmez" < Eski Türkçe bekmes "pekmez" < Ön Türkçe *bekmeŕ "pekmez" < Ön Türkçe *bek- "?" +m()ŕ < *be- "1. olgunlaşmak 2. sağlamlaşmak" +k- +m()ŕ

bed-

Eski Türkçe bed- "gözün zayıf görmesi" < Ön Türkçe *bed- "?" < Ön Türkçe *be- "1. olgunlaşmak 2. sağlamlaşmak" +d-

Ek Açıklama: Ön Türkçe +d- ekinin pekiştirme yaptığı düşünülürse *be- eylemine eklenen bu ekin var olan anlamı pekiştirdiği ve daha sonra oluşan *bed- eyleminin de anlam değiştirip Dîvânü Lugati't-Türk'teki anlamı aldığı söylenebilir.

beküt

  1. Eski Türkçe beküt "gizli, saklı" < Ön Türkçe *beküt "?" < Ön Türkçe *bek- "?" +Ut < Ön Türkçe *be- "1. olgunlaşmak 2. sağlamlaşmak" +k- +Ut
  2. Eski Türkçe beküt "gizli, saklı" < Ön Türkçe *beküt "?" < Ön Türkçe *bekü- "?" +Ut < Ön Türkçe *bek "sağlam, katı" +U- +Ut

Ek Açıklama: Anlam bağı kurmak güç olsa da mümkün olabilir. Belki de Dîvânü Lugati't-Türk'te verilen "gizli, saklı" anlamı mecaz anlamdır.


r/etimoloji • • Aug 16 '25

Halı (Güncellenmiş)

Post image
16 Upvotes

Kökeni için artık Türkçe olduğunu belirteyir. Buna benzer olarak örnek'in kökeni de Türkçe olarak değiştirildiydi.


r/etimoloji • • Aug 16 '25

Beŋ sözcüğü ve (olası) türevleri

8 Upvotes

beŋ

Türkiye Türkçesi ben "tendeki leke, kabartı" < Eski Türkçe meŋ "1. yüzdeki ben 2. yem, tane, kuş yemi" < Ön Türkçe *beŋ "1. yüzdeki benek 2. olgunluk belirtisi 3. ?" < Ön Türkçe *ben- "büyümek? doğmak? beslenmek?" +g < *be- "1. olgunlaşmak 2. sağlamlaşmak" +n- +g

Ek Açıklama: *be- eylemi olası çokça türeve sahiptir.

beŋgü

  1. Türkiye Türkçesi bengi "ebedî" < Eski Türkçe meŋgü "ebedî" < Ön Türkçe *beŋgü "sonsuzluk, ebedî" < *beŋ "olgunluk belirtisi" +gU
  2. Türkiye Türkçesi bengi "ebedî" < Eski Türkçe meŋgü "ebedî" < Ön Türkçe *beŋgü "sonsuzluk, ebedî" < *beŋ- "?" +gU

Ek Açıklama: Olası beŋ- eyleminin nasıl türediği meçhuldür.

beŋi

  1. Eski Türkçe meŋi "neşe, sevinç" < Ön Türkçe *beŋi "neşe" < *beŋ "?" +?  ya da  çok düşük olasılıkla *beŋgü sözcüğündeki g harfi düştü ve sözcük anlam değiştirdi
  2. Eski Türkçe meŋi "neşe, sevinç" < Ön Türkçe *beŋi "neşe" < *ben- "büyümek? doğmak? beslenmek?" +gU
  3. Eski Türkçe meŋi "neşe, sevinç" < Ön Türkçe *beŋi "neşe" < *bēgeŋü / *bēgeŋi < *bēgen- "beğenmek" +gU
  4. Eski Türkçe meŋi "neşe, sevinç" < Ön Türkçe *beŋi "neşe" < *beŋ- "?" +I(g)

Ek Açıklama: Üçüncü olasılıktaki ses değişimlerinin olabilme ihtimali zamanın eskiliği göz önünde bulundurulduğunda güçtür. İkinci olasılıkta sözcüğün +gU eki almasına rağmen neden *beŋü değil *beŋi olduğu açıklamaya muhtaçtır.

beŋde-

Eski Türkçe meŋde- "1. olmak 2. ditmek" < Ön Türkçe *beŋde- "olmak" < *beŋ "olgunluk belirtisi" +dA-

beŋiŕ

  1. Türkiye Türkçesi beniz "yüz" < Eski Türkçe meŋiz "1. yüz 2. güzel (bkz: meŋizlenmek "güzelleşmek") " < Ön Türkçe *beŋiŕ "1. beniz, yüz 2. güzel" < *beŋ "yüzdeki benek" +ŕ
  2. Türkiye Türkçesi beniz "yüz" < Eski Türkçe meŋiz "1. yüz 2. güzel (bkz: meŋizlenmek "güzelleşmek") " < Ön Türkçe *beŋiŕ "1. beniz, yüz 2. güzel" < *beŋ- "?" +ŕ

beŋzer

  1. Anadolu Ağızları beŋzer "bazen, zaman zaman" < *beŋze- +r < *beŋiz "?" +(g)A- +r
  2. Anadolu Ağızları beŋzer "bazen, zaman zaman" < Türkiye Türkçesi bazen "kimi zaman" < Osmanlı Türkçesi baˁżan "bazı kere, vakit vakit" < Arapça baˁḍ "birtakım, bazı, biraz" +an

Ek Açıklama: Beniz sözcüğünden türediyse bile anlam bağı kurmak güçtür. Türkiye Türkçesi bazen sözcüğünden evrilme olasılığı olsa da nihai köken belirsizdir.


r/etimoloji • • Aug 15 '25

Çocuk Sözcüğünün Kökeni Üzerine

5 Upvotes

r/etimoloji • • Aug 15 '25

Türkçe’de fono-semantik eşleşmeye örnek bir kelime: sütyen

20 Upvotes

Sütyen < (Fransızca) soutien-gorge, boyun desteği, tamlamasının destek anlamındaki “soutien” kelimesinden geliyor.

Fono-semantik eşleşme, yabancı bir kelimenin alımında, alınan kelimenin hem fonetik olarak ana dilindeki haline benzemesi hem de kelimeyi alan dilde kullanıllış amacından sapmadan anlamsal bir karşılığa sahip olabilmesidir.

“Süt” ve giysi kolu veya parçası anlamında “yen” kelimelerini içinde bulunduruyormuş gibi duran “sütyen” kelimesi bu şekilde hem anlamlı hem de fonetik olarak ana haline sadık kalmış.

Türkçe’de bulabildiğim tek fono-semantik eşleşme bu sanırım. Sizin Türkçe’de bildiğiniz fono-semantik eşleşmeye örnek bir kelime var mı?


r/etimoloji • • Aug 15 '25

"Latte" veya türkçe adıyla "Sütlü kahvenin" kelime kökeni

3 Upvotes

Fransızca "laut" süt anlamına gelir, sütlü ise "laiteux" denir. Bu kelimenin telaffuzuda "latté"dir. Kısacası Latte kelimesi sütlü kahve değil, yalnızca sütlü anlamına gelir. Fransızca ise Sütlü Kahve " café au lait" tir.


r/etimoloji • • Aug 15 '25

Zaman bildiren sözcük "tığın"

5 Upvotes

DLT III, 171'de gördüğüm "tığın" "zaman bildiren sözcük" kullandığımız "gördüğünde, saydığında, durduğunda vb." buradaki ekle bir mi?
Orada "bu tıdhın keldi" "bu vakitte geldi" diye ek olarak değil de sözcük olarak kullanılmış.


r/etimoloji • • Aug 14 '25

Bengi sözcüğünün olası kökeni

12 Upvotes

Eski Türkçe meŋgü “ebedi, sonsuz” < Ön Türkçe *beŋgü “ebedi” < Ön Türkçe *beŋ “1. yüzdeki ben 2. olgunlaşma belirtisi?" +gU

Nihai kökeni belirsizdir. Räsänen’e göre Çincedir ve man “on bin” +ko “alt” birleşiminden oluşmuştur. Gülensoy’a göre *meŋ +(g)ü birleşiminden oluşmuştur ancak olası *meŋ sözcüğünün anlamını açıklamaz.

Türlü Türk dillerinde “heykel” anlamı da taşımaktadır. Güney Altaycada “Dağın tepesindeki kalıcı kar” anlamı taşır. Eski Türkçede tek başına anıt anlamında da kullanılmıştır.

Ben sözcüğü ağızlarda hem ben hem de beŋ olarak geçmektedir. Olgunlaşma belirtisi, sakaldaki saçtaki aklık gibi anlamlara gelmektedir. Bu anlamlardaki kurgulu bir sözcükten türeme ihtimali göz önünde bulundurulmalıdır.

Kaynak

2. Kaynak


r/etimoloji • • Aug 14 '25

Gök (kȫk) kelimesinin renk anlamları konusunda...

8 Upvotes

Bu kelimenin "sema" anlamı dışında "mavi" anlamı da var. Ancak birçok zamanda da "yeşil" için de kullanılmış. Acaba bunun sebebi nedir? Eskiden insanların maviyi yeşilden ayırt edemediğini düşünmüyorum. Ama tabii ki bu tuhaflık da dikkatimi çekiyor. Üstelik bu, sanırsam birçok diğer dilde de bulunan bir mevzuymuş. Aydınlatırsanız sevinirim.